83 rocznica wysiedleń mieszkańców gminy Komarów-Osada

W piątek 12 grudnia 2025 roku obchodziliśmy 83. rocznicę wysiedleń mieszkańców gminy Komarów-Osada przez okupantów niemieckich. Na przełomie grudnia 1942 r. i stycznia 1943 r. Niemcy, realizując zbrodniczy plan poszerzania dla siebie tzw. przestrzeni życiowej brutalnie wysiedlili setki mieszkańców gminy Komarów-Osada. Wypędzali ich z domów i gospodarstw, skazując  na zsyłkę do obozów pracy i obozów koncentracyjnych, gdzie czekała ich niekiedy powolna śmierć. Wielu naszych mieszkańców trafiło na przymusowe roboty do Rzeszy. W ciężkich, zimowych warunkach ludność, której udało się uciec przed wysiedleniem, szukała schronienia u rodziny lub przyjaciół w innych miejscowościach, ukrywała się w okolicznych lasach, wąwozach lub polach. W niewysiedlonych Księżostanach schronienie znalazło około 5000 osób -uciekinierów z okolicznych wiosek, poddanych akcji wysiedleńczej.

W gminie Komarów-Osada całkowicie wysiedlono następujące miejscowości:

– dnia 14 grudnia 1942 roku - Komarów Dolny, Komarów Górny, Komarów Wieś, Komarów-Osadę, Krzywystok i Wolicę Brzozową.

– dnia 15 grudnia 1942 roku - Dub, Ruszczyznę, Wolicę Śniatycką i Antoniówkę,

– dnia 17 grudnia 1942 roku - Hutę Komarowską, Janówkę Wschodnią, Janówkę Zachodnią i Zubowice.

• Komarów-Osada był wysiedlany dwukrotnie: 14 grudnia 1942 roku i 17 stycznia 1943 roku.

Łącznie  w czasie wysiedleń zginęło 51 osób, w tym 16 kobiet i 3 dzieci. Spłonęło kilka zabudowań. W miejsce wysiedlonych rodzin, okupanci nasiedlali niemieckie rodziny m.in. z Besarabii i z terenów byłej Jugosławii, zwanych „czarniuchami”. Uczestniczka tamtych wydarzeń, ś.p. Pani Danuta Tyrka, z domu Mazurek, wówczas jedenastoletnia dziewczyna wspominała: ,,Po otoczeniu Komarowa przez Niemców dano nam pół godziny na spakowanie i zabranie tylko najpotrzebniejszych rzeczy. Potem załadowano nas na sanie. Pod eskortą uzbrojonych żandarmów niemieckich wieziono nas do obozu przejściowego w Zamościu. Do dzisiejszego dnia czuję mróz, strach i bicie mojego dziecięcego serca”.

Dzisiaj, w rocznicę wysiedleń, mieszkańcy gminy Komarów-Osada upamiętnili wydarzenia tamtych tragicznych dni. O godzinie 10:00 uczestnicy uroczystości zebrali się na placu przy kościele parafialnym w Komarowie-Osadzie, w miejscu zbiórki osób wysiedlanych, którzy z tego miejsca rozpoczynali swoją dramatyczną podróż. Zebranych na uroczystości powitała Pani Wiesława Sieńkowska Wójt Gminy. W swoim wystąpieniu zaznaczyła, że nasza pamięć o

tamtych wydarzeniach to wyraz solidarności z ludźmi doświadczającymi traumy przymusowych wysiedleń. Podkreśliła, że pamięć o przeszłości jest ważna i nie można o niej zapominać ale powinniśmy, czerpiąc z niej mądrość, żyć myśląc o przyszłości. Następnie poczty sztandarowe jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, Szkoły Podstawowej w Komarowie-Osadzie i licznie zgromadzeni mieszkańcy na czele z komendantem gminnym OSP druhem Michałem Daszczykiem przeszli na cmentarz parafialny. Tutaj uczestnicy uroczystości uczcili pamięć poległych i pomordowanych. Wspólnie z księdzem proboszczem Franciszkiem Nieckarzem odmówili modlitwę w intencji ofiar wojny. W imieniu mieszkańców Wójt Gminy Pani Wiesława Sieńkowska, Przewodniczący Rady Gminy Pan Jerzy Pałczyński, Sekretarz Gminy Pan Stanisław Siek wraz z młodzieżą szkolną złożyli kwiaty i zapalili znicze w miejscach pamięci.

Dalsza część uroczystości  odbyła się hali sportowej przy Szkole Podstawowej im. Henryka Sienkiewicza. Wymownym i wzruszającym montażem słowno-muzycznym pt. „Gdzie pola pamiętają przeszłości ból” młodzież ze Szkoły Podstawowej pokazała ogrom cierpień wysiedlanych. Montaż został przygotowany pod kierunkiem nauczycieli: Magdaleny Bil, Tamary Bur i Lidii Boguszewskiej-Więcek.

Kolejnym elementem uroczystości było wręczenie uczennicom Szkoły Podstawowej w Komarowie-Osadzie Natalia Mazurek i Oliwia Szczerbik stypendiów Wieczystej Fundacji kpt. Mieczysława Kostrubca. Stypendia za wysokie wyniki w nauce, wzorową postawę związaną z umiłowaniem oraz pielęgnowaniem narodowej tradycji, kultury i języka wręczyli Pani Wiesława Sieńkowska Wójt Gminy, Pan Jerzy Pałczyński Przewodniczący Rady Gminy i Pani Ewelina Dołba Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Henryka Sienkiewicza w Komarowie-Osadzie.

Podsumowaniem tegorocznych uroczystości była prelekcja dotycząca wysiedleń Zamojszczyzny, ze szczególnym uwzględnieniem gminy Komarów-Osada,  poprowadzona przez dr Rafała Drabika – pracownika Biura Badań Historycznych IPN Warszawa. Prelegent przybliżył zebranym metody prowadzonej przez Niemców brutalnej akcji wysiedleńczej i zbrojnej odpowiedzi polskiego podziemia na terror okupanta, która w polskiej historiografii zyskała nazwę ,,Powstania Zamojskiego”.     

Dziękujemy uczestnikom uroczystości za obecność i wspólne uczczenie pamięci 83 rocznicy wysiedleń mieszkańców gminy Komarów-Osada.

Organizatorzy:

Rada Gminy, Wójt Gminy

Samorządowy Ośrodek Kultury w Komarowie-Osadzie

Szkoła Podstawowa im. H. Sienkiewicza w Komarowie-Osadzie